Ruim dertig jaar werkt Karel van den Berg inmiddels in het sociaal domein: binnen justitie, de jeugd-TBS en de gesloten jeugdzorg. Als Pedagogische medewerker, als trajectbegeleider, projectmedewerker en leidinggevende. Hij zag wat er gebeurt wanneer problemen zo groot zijn geworden dat kinderen, jongeren en volwassenen terechtkomen op plekken waar niemand terecht wil komen.

In 2017 sloeg hij een andere weg in. Niet naar een hogere functie, verder van de praktijk af, maar juist terug naar kinderen en gezinnen. Naar de plek waar je misschien nog kunt voorkomen dat iemand aan die achterkant belandt. “Ik wilde weer achter de voordeur komen. De kinderen zien. Gezinnen spreken. Begrijpen wat er speelt voordat problemen uit de hand lopen.”

Terug naar de voorkant
Na jaren aan de achterkant vroeg Karel zich af wat hij eerder in het traject zou kunnen betekenen. “Ik heb zoveel meegemaakt op plekken waar je als mens en als kind gewoon niet wilt zijn. Ik wilde kijken wat ik aan de voorkant met die ervaring kon doen.”

Hoewel hij veel werk- en levenservaring meebracht, besloot hij bij de basis te beginnen. Als jeugdconsulent, in direct contact met kinderen en gezinnen. Na lange tijd bij dezelfde werkgever wilde hij bovendien ervaren hoe andere organisaties het sociaal domein vormgeven. Zelfstandig ondernemerschap trok hem minder. Hij zocht de afwisseling van detachering, maar ook de zekerheid en verbinding van een vaste werkgever.

Zo kwam hij terecht bij het toenmalige Sciopeng, nu Bender. “Vanaf de eerste minuut was er een klik.” Ook inhoudelijk voelde Karel al snel dat hij op de juiste plek zat. Veel inwoners ervaren de gemeente als een hoge drempel, merkte hij. Door die drempel weg te nemen en echt te luisteren, kon hij al iets betekenen. “Dat wil niet zeggen dat je direct de oplossing hebt. Maar wanneer je een luisterend oor biedt en begrip hebt voor iemands situatie, kun je al verschil maken. Voor mij was dat heel snel het moment waarop ik dacht: ja, hier zit ik goed.”

Ook de klik met Bender bleek duurzaam. Nog steeds, ruim negen jaar later, werkt Karel samen met dezelfde twee regiomanagers. "Dat zegt genoeg.” Vooral het persoonlijke contact en het vertrouwde gevoel waardeert hij. “Ze geven mij echt het gevoel dat ik word gezien, gehoord en gewaardeerd. Dat is niet alleen iets van de begintijd. Ruim negen jaar later is dat er nog steeds.”

Zijn eigen kansen creëren
Karel keek al gauw verder dan zijn oorspronkelijke opdracht. Zag hij iets wat anders of beter kon, dan stapte hij ermee naar voren. Hij schreef verbetervoorstellen, startte projecten en deed onderzoek naar processen en werkwijzen. Zo ontwikkelde zijn profiel zich steeds verder richting beleid, kwaliteit en projectleiding. “Ik heb altijd geprobeerd om mijn eigen kansen te creëren.”

Momenteel werkt Karel als kwaliteitsadviseur bij de gemeente Eindhoven. Ook daar werd zijn opdracht gaandeweg uitgebreid. Nadat hij verbeterpunten had gesignaleerd, kreeg hij een aanvullende onderzoeksvraag. Dat past bij de wijze waarop zijn opdrachten zich vaker ontwikkelen: hij onderzoekt wat er speelt, doet aanbevelingen en krijgt dan regelmatig de vraag om die zelf in de praktijk te brengen.

Hij wacht niet tot iemand zijn volgende functie voor hem uitstippelt. “Brutalen hebben de halve wereld. Nee heb je, ja kun je krijgen. Creëer je eigen kansen en pak zelf de regie over je carrière. Dat heeft mij gebracht waar ik nu ben.”

“We hebben het hier over mensen”
Uit zijn eerdere werk neemt Karel steevast het besef mee, dat achter ieder besluit een kind, gezin of inwoner schuilgaat. Hij heeft meegemaakt wat langdurige onveiligheid, escalatie en verkeerde keuzes met mensen kunnen doen. Die ervaringen bepalen nog iedere dag hoe hij naar beleid en organisatievraagstukken kijkt. “Ik word scherp op het moment dat het niet meer over mensen gaat, maar over geld. Dan denk ik: Wacht even, hoezo gaat geld boven mensen?”

Budgetten, contracten en regels horen bij het werk. Maar een besluit kan op papier logisch zijn en toch verkeerd uitpakken voor een kind of gezin. Karel ziet het daarom als zijn taak om duidelijk te maken wat zo’n besluit in de praktijk betekent. “Wie niet rechtstreeks betrokken is bij de uitvoering, ziet niet altijd wat een besluit betekent in de leefwereld van kinderen en gezinnen. Ik probeer die impact zichtbaar en voelbaar te maken.”

Wie nooit achter de voordeur heeft gezeten, mist soms het volledige beeld van wat een besluit in de leefwereld teweegbrengt. Met zijn praktijkervaring brengt Karel twee werelden bij elkaar: die van beleid en organisatiebelangen én de dagelijkse werkelijkheid van kinderen en gezinnen.

Soms betekent dit dat hij bewust het schurende gesprek voert. Als externe professional kan hij vragen stellen die binnen een organisatie niet altijd vanzelfsprekend zijn. “Als het nodig is, ben ik de olifant in de porseleinkast. Soms moet het een beetje schuren om beweging te krijgen.”

Die beweging ontstaat volgens hem pas wanneer mensen begrijpen waarom verandering nodig is. Veel verandertrajecten richten zich op processen en structuren, maar vergeten de belangrijkste factor: de mens zelf. Zonder bewustwording van wat een verandering vraagt van je eigen denken en handelen, is de kans groot dat je terugvalt in oude gewoonten. “Je kunt geen duurzame verandering realiseren als je alleen het proces verandert. Verandering begint met de bereidheid om eerst jezelf te veranderen.”

Vasthouden aan het vertrouwde lijkt vaak veilig, maar is dat volgens Karel niet altijd. “Niet veranderen is pas onveilig. Als je altijd vasthoudt aan hetzelfde, kom je niet verder.”

Niet blijven vergelijken
Detachering heeft Karel geleerd om niet vanuit één vaste waarheid naar organisaties te kijken. Sinds 2017 werkt hij voor gemeenten van West-Brabant tot de Achterhoek en Zuid-Limburg tot de Randstad. Iedere gemeente organiseert het werk anders en iedere opdracht vraagt opnieuw om aansluiting. “Als je bij een nieuwe gemeente blijft zeggen: bij mijn vorige gemeente deden we het zo, dan sluit je nooit echt aan. Dan blijf je alleen maar vergelijken.”

Door steeds opnieuw te beginnen, leerde hij breder te kijken naar de context en de belangen die spelen. Tegelijkertijd neemt hij de kennis die hij onderweg opdoet wel mee. Gemeenten hoeven immers niet altijd zelf het wiel uit te vinden; soms ligt een bruikbare oplossing een paar gemeenten verderop al klaar. “Je leert in verschillende keukens kijken. Daardoor groeit je kennis, vergroot je je netwerk en ontwikkel je je aanpassingsvermogen.”

De afwisseling kent ook een keerzijde. Soms vertrekt Karel terwijl een project nog niet volledig is afgerond. En als gedetacheerde blijft er binnen sommige organisaties altijd een zekere afstand. Toch weegt de verrijking die detachering hem heeft gebracht zwaarder.

Welk advies hij zou geven aan professionals die twijfelen over detachering? Daar hoeft hij niet lang over na te denken: “Gewoon doen.” De overstap vraagt flexibiliteit en het lef om telkens in een nieuwe omgeving te stappen. Maar je leert er volgens hem ook verder kijken dan je eigen organisatie en verschillende perspectieven begrijpen.

Kennis krijgt pas waarde als je haar doorgeeft
Aan ervaring ontbreekt het Karel niet. Toch zal hij nooit beweren dat hij alle antwoorden kent. Volgens hem begint vakmanschap juist met nieuwsgierig blijven. Blijven onderzoeken en blijven leren. Ook binnen Bender bleef hij zich ontwikkelen. In 2019 werd hij door zijn regiomanagers voorgedragen voor de allereerste Masterclass van de Bender Academie, een ontwikkelprogramma voor high potentials. "Die opleiding heeft er zeker aan bijgedragen dat ik nóg meer integraal ging denken en werken."

Inmiddels draagt hij zelf bij aan de ontwikkeling van collega’s. Hij begeleidt intervisie-bijeenkomsten voor SKJ-geregistreerde jeugdprofessionals en verzorgt modules binnen de Bender Academie. Wanneer iemand hem een vraag stelt, geeft hij zelden meteen antwoord. Hij begint vaak met een wedervraag: “Wat heb je zelf al onderzocht?” Hij vindt dat iemand pas leert door zelf op zoek te gaan. “Groei zit niet in het snel vinden van een oplossing, maar in de weg ernaartoe.”

Waarom doe ik dit werk? Na ruim dertig jaar in het sociaal domein staat Karel steeds vaker stil bij die vraag. Daarbij kijkt hij niet alleen terug op wat hij heeft gedaan, maar ook vooruit. Waar kan zijn ervaring de komende jaren het meest van waarde zijn? Blijft hij zelf in de praktijk verschil maken, of zet hij zijn kennis nadrukkelijker in om andere professionals te helpen? Misschien ligt zijn toekomst wel ergens tussen die twee opties.

Voor Karel draait het dan ook niet om de functies die hij vervulde of de gemeenten waar hij werkte, maar om de wens iets achter te laten waar anderen verder mee kunnen. Een gezin dat zich eindelijk gehoord voelt. Een kind voor wie het juiste besluit wordt genomen. Een professional die groeit in zijn vak. “Ik wil verschil maken. Voor het gezin of voor het kind.”

Dat geldt net zo goed voor zijn werk binnen organisaties. “Dat is hetzelfde als wanneer je een project oplevert voor een gemeente, waardoor ze weer verder kunnen.” Want of het nu gaat om een gezin, een collega of een complete organisatie: voor Karel is er weinig mooier dan anderen verder te helpen.